Elektronarzędzia w narzędziowni: badania, akumulatory litowo-jonowe i drgania

Elektronarzędzia w narzędziowni to nie tylko wydawanie wkrętarek i szlifierek. Trzeba pilnować okresowych badań bezpieczeństwa elektrycznego, ryzyka pożarowego akumulatorów litowo-jonowych i narażenia operatorów na drgania, a przy zwrocie sprawdzić osprzęt ochronny. W Studio TCS.net elektronarzędzie jest egzemplarzem z numerem seryjnym, terminem badania i historią wydań, a brak osłony albo uszkodzony akumulator kończą się stanem Kwarantanna.

Poniżej jest instrukcja do dostosowania do zakładu. Okresy badań, wartości graniczne i wymagania dla szaf do ładowania są przykładami z praktyki, a ostateczne wartości zakład bierze z aktualnych norm, instrukcji producentów, oceny ryzyka zawodowego i przepisów krajowych. Pomiary przyrządów opisuje artykuł o rejestrze przyrządów pomiarowych, a terminy przeglądów - artykuł o przeglądzie i legalizacji narzędzia.

Okresowe badania bezpieczeństwa elektrycznego elektronarzędzi

Elektronarzędzia zasilane z sieci 230 V albo 400 V podlegają badaniom kontrolnym. Normy: PN-EN 50678 dotyczy badań po naprawie, a PN-EN 50699 badań okresowych urządzeń elektrycznych. Numery i wydania norm warto sprawdzić w egzemplarzach zakładu. Częstotliwość badań zależy od warunków pracy na stanowisku, a przykładowy podział na cztery kategorie użytkowania wygląda tak:

Podział i okresy to przykład, a nie wymóg normy: zakład ustala je na podstawie własnej oceny ryzyka i skraca dla narzędzi pracujących w trudniejszych warunkach niż założone. Jak to zrobić, opisuje artykuł o doborze okresów badań PAT.

Zakres pomiarów ochronnych elektronarzędzia

Badanie prowadzi osoba z odpowiednimi uprawnieniami elektrycznymi i testerem PAT. Obejmuje:

• Oględziny zewnętrzne. Stan obudowy, dławnica odgiętki, brak pęknięć osłon, ciągłość przewodu zasilającego bez nacięć powłoki zewnętrznej.
• Ciągłość przewodu ochronnego PE (dla urządzeń I klasy ochronności). Pomiar prądem probierczym, z rezystancją żyły PE w granicach z normy i instrukcji testera, powiększaną dla dłuższych przewodów. Przykładowa wartość graniczna dla przewodu do 5 m to 0,2 Ω.
• Rezystancja izolacji. Pomiar napięciem 500 V DC. Przykładowo dla urządzeń II klasy ochronności co najmniej 2 MΩ, a dla I klasy i obwodów z elementami grzejnymi co najmniej 1 MΩ.
• Prąd upływu. Pomiar testerem PAT. Przykładowa wartość dla urządzeń II klasy to nie więcej niż 0,5 mA.

Wartości graniczne zależą od klasy ochronności i wydania normy, więc przed wprowadzeniem do instrukcji zakładowej sprawdź je w aktualnej normie. Po pozytywnym badaniu na narzędziu nakleja się trwałą etykietę z datą kolejnego badania, a protokół pomiarowy przypisuje się do numeru seryjnego egzemplarza.

Wzór protokołu badania elektronarzędzia

Poniżej jest wzór protokołu okresowego badania bezpieczeństwa elektrycznego, który można skopiować do edytora tekstu i dostosować do własnej procedury. Pola w nawiasach kwadratowych trzeba uzupełnić, a wartości graniczne w tabeli sprawdzić w aktualnym wydaniu normy i w instrukcji testera. Protokół dołącza się jako plik do dokumentu kontroli tego egzemplarza, a tester PAT powinien mieć ważne wzorcowanie, które prowadzi się w rejestrze przyrządów pomiarowych.

Orzeczenie negatywne to w programie wynik Negatywny, który blokuje egzemplarz, a narzędzie wycofuje się do kwarantanny. Dalszy tok opisuje artykuł o postępowaniu po negatywnym wyniku.

Akumulatory litowo-jonowe: strefa ładowania i kwarantanna

Przejście na narzędzia akumulatorowe (systemy 18 V i 54 V) przeniosło ciężar kontroli z przewodów na ogniwa litowo-jonowe. Zagrożeniem jest ucieczka termiczna po wewnętrznym zwarciu, uderzeniu mechanicznym albo przegrzaniu przy szybkim ładowaniu.

• Centralna stacja ładowania. Pakiety ładuje się w jednym wyznaczonym miejscu, a nie na drewnianych półkach i rozproszonych stanowiskach. Przykładowo w szafie o odporności ogniowej do ładowania (na przykład 90 minut), z wentylacją, czujnikami dymu i automatycznym odłączeniem zasilania po wzroście temperatury. Wymagania zakład ustala według oceny ryzyka pożarowego, zaleceń producenta akumulatorów i uwag ubezpieczyciela.
• Kwarantanna po upadku. Pakiet z pękniętą obudową, śladami spuchnięcia albo nadmiernie nagrzewający się podczas pracy wycofuje się natychmiast i umieszcza w metalowym pojemniku z niepalnym wypełnieniem (piasek albo granulat). Szczegóły strefy opisuje artykuł o kwarantannie narzędzi.
• Rotacja pakietów. Nierównomierne używanie akumulatorów szybko obniża ich pojemność. Rejestracja wydań pozwala rotować pakiety tak, żeby zużywały się równo.

Narażenie na drgania miejscowe: dawka dobowa i czas pracy

Pracodawca ma obowiązek monitorować i ograniczać narażenie operatorów na drgania przekazywane przez ręce (zespół wibracyjny HAVS). Ocenia się dzienną ekspozycję A(8), odniesioną do ośmiogodzinnego dnia pracy. Dyrektywa 2002/44/WE podaje próg działania 2,5 m/s² i wartość graniczną 5,0 m/s². Polskie przepisy mogą przyjmować inne wartości dopuszczalne, więc sprawdź obowiązujące rozporządzenie i ocenę ryzyka zawodowego zakładu.

Czas pracy, po którym dana wartość zostanie przekroczona, zależy od przyspieszenia drgań z dokumentacji narzędzia. Poniższe czasy dotyczą wyłącznie pracy tym jednym narzędziem w ciągu dnia.

Pokaż wzór na dopuszczalny czas pracy

Dzienna ekspozycja: A(8) = a · √(T / 8), gdzie a to przyspieszenie drgań narzędzia w m/s², a T czas pracy w godzinach.

Czas do osiągnięcia wartości A: T = 8 · (A / a)². Dla progu działania A = 2,5 m/s² oraz dla wartości granicznej A = 5,0 m/s². Wartość graniczna jest czterokrotnie wyższa niż próg, więc czas do jej przekroczenia jest czterokrotnie dłuższy.

Przykład: szlifierka kątowa o a = 6,5 m/s². Do progu 2,5 m/s²: T = 8 · (2,5 / 6,5)² ≈ 1,18 godziny, czyli około 1 godziny 11 minut. Do wartości granicznej 5,0 m/s²: T = 8 · (5,0 / 6,5)² ≈ 4,7 godziny, czyli około 4 godzin 44 minut.

Wartości z dokumentacji to wielkości deklarowane przez producenta, a w praktyce drgania przy zużytym narzędziu albo tarczy mogą być wyższe. Ewidencja, kto i kiedy pobrał młot wyburzeniowy albo szlifierkę, pomaga mistrzom zmianowym planować rotację.

Ewidencja i kompletacja osprzętu elektronarzędzi

• Narzędzie bazowe. Wkrętarka, szlifierka albo młotowiertarka ma własny numer seryjny, pod którym rejestruje się badania i historię napraw.
• Akumulatory. Drogie pakiety dużej pojemności (na przykład 8,0 Ah i 12,0 Ah) oznacza się osobnymi kodami albo chipami jako niezależne pozycje ewidencji. Standardowe pakiety (na przykład 2,0 Ah i 4,0 Ah) można przypisać na stałe do walizki narzędzia.
• Kontrola osprzętu przy zwrocie. Częstą przyczyną wypadków przy szlifierkach kątowych jest zdjęta przez operatora osłona tarczy. Narzędziownik przyjmujący zwrot sprawdza fabryczną osłonę, rękojeść antywibracyjną i dedykowany klucz mocujący. Brak osłony oznacza, że narzędzia nie przyjmuje się jako zdatnego do ponownego wydania.

Elektronarzędzia w programie narzędziowni

• Egzemplarz z numerem seryjnym. Każde elektronarzędzie ma kartę z historią wydań, kosztami i etykietą z kodem. Opisuje to artykuł o paszporcie narzędzia.
• Termin badania elektrycznego. Badanie elektryczne to jeden z sześciu rodzajów kontroli w programie (obok przeglądu, wzorcowania, legalizacji, badania dozorowego i innej kontroli). Wymóg ma okres kalendarzowy, ostrzeżenie i opcjonalną blokadę wydania po terminie, którą włącza zakład według własnej polityki. Protokół pomiarowy dołącza się jako plik: pliki dodaje kierownik, usuwa administrator.
• Walizka i składniki. Narzędzie z akumulatorem, ładowarką, osłoną i kluczem można prowadzić jako zestaw z listą kontrolną zwrotu i protokołem braku. Opisuje to artykuł o zestawach narzędzi.
• Uszkodzone narzędzie i akumulator. Ocena stanu Uszkodzony albo Do kontroli przy zwrocie daje stan Kwarantanna, a po włączeniu blokad narzędzia nie da się wydać, dopóki kierownik nie zdejmie blokady lub nie wróci ono z serwisu.
• Historia u pracownika. Wydania i zwroty pokazują, kto miał dane narzędzie i kiedy, co opisuje artykuł o rozliczaniu pracowników z narzędzi.

Czego program nie robi

• Nie wykonuje pomiarów elektrycznych i nie ocenia ich wyników. Robi to uprawniony elektryk, a wynik trafia do programu jako kontrola z protokołem.
• Nie mierzy drgań ani czasu pracy narzędzia i nie liczy ekspozycji A(8). Historia wydań to czas posiadania, nie czas pracy.
• Nie planuje rotacji akumulatorów i nie podpowiada, który pakiet wydać.
• Nie sprawdza warunków ładowania ani szafy do akumulatorów. To obowiązek zakładu i oceny ryzyka pożarowego.

Co dalej

Ewidencję pakietów i walizek opisuje artykuł o ewidencji numerów seryjnych narzędzi, a zlecanie badań i napraw poza zakładem - artykuł o serwisie i regeneracji narzędzi. Dobór okresów badań z oceny ryzyka opisuje artykuł o okresach badań PAT elektronarzędzi, a punktową kartę oceny stanowiska - artykuł o karcie oceny ryzyka stanowiska. Zakres pracy narzędziowca opisuje artykuł o obowiązkach narzędziowca. Całość obszaru opisuje strona o systemie dla narzędziowni.