Okres między badaniami PAT elektronarzędzi nie wynika z jednego terminu kalendarzowego, tylko z oceny ryzyka: środowiska pracy, intensywności użytkowania i podatności narzędzia na uszkodzenia. Bazą są cztery kategorie użytkowania, a czynniki takie jak pył przewodzący, wilgoć czy wspólna pula narzędzi skracają okres. W Studio TCS.net okres ustawia się w wymogu kontroli rodzaju Badanie elektryczne, a program liczy terminy, ostrzega z wyprzedzeniem i po zamknięciu kontroli wylicza kolejny termin.
Poniżej jest instrukcja doboru okresów z przykładową matrycą dla wydziałów fabryki. Okresy i działania uzupełniające to przykłady do dostosowania: zakład ustala je z własnej oceny ryzyka, aktualnych norm i zaleceń producentów. Zakres pomiarów i wzór protokołu opisuje artykuł o elektronarzędziach w narzędziowni.
Kategorie użytkowania i bazowe okresy badań PAT
| Kategoria | Środowisko pracy | Przykładowy okres bazowy |
|---|---|---|
| Kategoria I (sporadyczna i lekka) | Suche, ogrzewane pomieszczenia pomocnicze, laboratoria, izby pomiarowe, biura. Brak zapylenia i drgań, operatorzy przeszkoleni w obsłudze precyzyjnej. | Co 24 miesiące |
| Kategoria II (warsztatowa umiarkowana) | Zadaszone hale magazynowe, narzędziownie, pakowanie, warsztaty mechaniczne na jednej zmianie. Umiarkowane zapylenie, bez kontaktu z wodą i agresywną chemią. | Co 12 miesięcy |
| Kategoria III (przemysłowa ciężka) | Obróbka skrawaniem, spawalnie, odlewnie, linie na dwie lub trzy zmiany. Przewodzący pył metaliczny, chłodziwa olejowe, wielu rotujących użytkowników. | Co 6 miesięcy |
| Kategoria IV (ekstremalna i place budów) | Roboty budowlane, montaż konstrukcji na zewnątrz, prace w kotłach, zbiornikach i kanałach. Deszcz, błoto, upadki z wysokości, zgniatanie przewodów. | Co 1 do 3 miesięcy oraz każdorazowo przed wydaniem z wypożyczalni zakładowej |
Czynniki, które skracają okres badań
Ocena ryzyka na konkretnym stanowisku może wykazać, że okres bazowy trzeba zaostrzyć. Punktową metodę oceny sześciu czynników wraz ze wzorem karty opisuje artykuł o karcie oceny ryzyka stanowiska.
- Pyły przewodzące i wilgoć. Opiłki żeliwa, pył szlifierski i mgła olejowa wnikają przez szczeliny wentylacyjne, osiadają na szczotkotrzymaczach i uzwojeniach i powoli obniżają rezystancję izolacji. Bez częstszej kontroli prowadzi to do przebicia na obudowę.
- Obciążenie mechaniczne przewodów. Przewody w ciągach komunikacyjnych, najeżdżane przez wózki albo przeciągane po ostrych krawędziach detali, mają większe ryzyko przerwania żyły ochronnej PE.
- Współdzielenie sprzętu. Narzędzia z przydziałem imiennym traktuje się z większą dbałością niż egzemplarze wędrujące po hali w puli ogólnej.
- Wysokie wibracje własne. Młoty kujące, wiertarki udarowe i zagęszczarki luzują połączenia śrubowe zacisków ochronnych wewnątrz obudowy.
Przykładowa matryca okresów badań dla wydziałów fabryki
| Wydział lub stanowisko | Typowe wyposażenie | Główne zagrożenie | Przykładowy okres | Działania uzupełniające |
|---|---|---|---|---|
| Izba pomiarowa, dział jakości | Mikroskopy, płyty grzewcze, małe wiertarki | Brak: środowisko stabilne | Co 24 miesiące | Przegląd wzrokowy kabla |
| Główny magazyn, narzędziownia | Zgrzewarki, wkrętarki pakujące | Sporadyczne obciążenie mechaniczne | Co 12 miesięcy | Test wyłącznika awaryjnego |
| Warsztat utrzymania ruchu | Wiertarki stołowe, szlifierki, opalarki | Średnie obciążenie, kontakt z olejami | Co 12 miesięcy | Kontrola ciągłości uziemienia |
| Hala obróbki skrawaniem i spawalnia | Szlifierki kątowe i proste, przecinarki | Opiłki metali, odpryski spawalnicze | Co 6 miesięcy | Przedmuchiwanie suchym powietrzem |
| Linia montażu seryjnego (3 zmiany) | Wkrętarki sieciowe, nitownice | Ciągła praca pod obciążeniem | Co 6 miesięcy | Śledzenie czasu pracy narzędzi |
| Prace remontowo-budowlane w terenie | Młoty wyburzeniowe, pompy szlamowe | Błoto, woda, uszkodzenia kabli | Co 1 do 2 miesięcy | Pomiary wyłączników RCD |
Badania doraźne niezależne od harmonogramu
Upływ terminu to nie jedyny powód pomiarów. Zasady badań elektronarzędzi po naprawie zawiera norma PN-EN 50678, a w praktyce pełne badanie wykonuje się natychmiast w trzech przypadkach:
- Po naprawie albo ingerencji w obwód elektryczny. Wymiana kabla zasilającego, naprawa włącznika, wymiana szczotek węglowych, przezwojenie stojana.
- Po incydencie mechanicznym lub środowiskowym. Upadek z wysokości, zalanie chłodziwem, zauważalne przegrzanie obudowy: test przed ponownym dopuszczeniem do pracy.
- Przy podejrzeniu niesprawności zgłoszonym przez operatora. Mrowienie dłoni, iskrzenie na komutatorze poza normę albo zapach spalenizny to powód do natychmiastowego wycofania narzędzia do strefy kwarantanny.
W programie narzędzie ocenione jako Uszkodzony albo Do kontroli dostaje stan Kwarantanna. Po naprawie w serwisie zewnętrznym zlecenie ZSN zapisuje razem przyjęcie, usługę i kontrolę, więc przy wymogu badania elektrycznego wynik zamyka kontrolę i liczy nowy termin. Opisuje to artykuł o serwisie i regeneracji narzędzi.
Harmonogram badań w programie narzędziowni
- Wymóg kontroli dla typu. Kierownik ustawia dla typu narzędzi albo dla jednego egzemplarza rodzaj Badanie elektryczne z okresem (na przykład 6 miesięcy dla szlifierek kątowych i 12 dla wiertarek stołowych), oknem ostrzeżenia, tolerancją do 30 dni i blokadą wydania po terminie. Wymóg jednego narzędzia zastępuje wymóg typu. Mechanizm opisuje artykuł o rejestrze przyrządów pomiarowych.
- Automatyczny termin. Po zamknięciu kontroli z wynikiem pozytywnym lub warunkowym nowy termin to data wykonania plus okres, a następny dokument i zdarzenie w kalendarzu powstają same, chyba że opcję wyłączysz.
- Planowanie z wyprzedzeniem. Tablica Kontrole i terminy pokazuje kolumnę Zbliża się termin, a oś czasu rozkłada liczbę kontroli na tydzień na 30, 60 albo 90 dni. Okno ostrzeżenia ustawione na 14 dni daje listę narzędzi z terminem w najbliższych dwóch tygodniach, co pozwala zaplanować pracę elektryka bez zatrzymywania produkcji. Kilka egzemplarzy planuje się naraz przyciskiem Zaplanuj zaznaczone. Całość opisuje artykuł o przeglądach i legalizacjach narzędzi.
- Wynik negatywny. Egzemplarz zostaje zablokowany, a okno proponuje serwis albo likwidację.
Czego program nie robi
- Nie ocenia ryzyka i nie dobiera okresu: kategorię, czynniki skracające i interwał ustala zakład.
- Nie wykonuje pomiarów PAT i nie ocenia ich wyników. Robi to uprawniony elektryk.
- Nie liczy czasu pracy narzędzi na linii ani motogodzin. Historia wydań to czas posiadania, nie czas pracy.
- Nie sprawdza wyłączników RCD ani innych działań uzupełniających z matrycy. Zakład prowadzi je własną procedurą.
Co dalej
Stan sprzętu na tablicy i wskaźniki terminów opisuje artykuł o dashboardzie narzędziowni, a ewidencję poszczególnych egzemplarzy - artykuł o paszporcie narzędzia. Wzór karty, która uzasadnia okres punktami, jest w artykule o karcie oceny ryzyka stanowiska. Całość obszaru opisuje strona o systemie dla narzędziowni.