Karta oceny ryzyka stanowiska zamienia ocenę „na oko" w punkty: zespół ocenia sześć czynników w skali od 1 do 4, a suma od 6 do 24 wskazuje kategorię użytkowania i okres badań PAT elektronarzędzi. Zasada wyjątku podnosi stanowisko do kategorii IV, gdy wilgotność albo przestrzeń przewodząca mają 4 punkty. W Studio TCS.net wynik wprowadza się jako okres w wymogu kontroli Badanie elektryczne, a program przelicza terminy.
Poniżej jest przykładowa metoda punktowa wraz ze wzorem karty. To narzędzie zakładowe, a nie wymóg normy: skalę, progi i środki redukcji ryzyka zakład dostosowuje do własnej oceny ryzyka, norm (PN-EN 50699 i PN-EN 50678) i zaleceń producentów. Ogólny dobór okresów opisuje artykuł o okresach badań PAT elektronarzędzi, a zakres pomiarów i protokół - artykuł o elektronarzędziach w narzędziowni.
Skala punktowa: sześć czynników oceny stanowiska
Każdy czynnik ocenia się od 1 do 4 punktów, im wyżej, tym większe zagrożenie dla izolacji i ochrony przeciwporażeniowej.
| Czynnik | 1 punkt | 2 punkty | 3 punkty | 4 punkty |
|---|---|---|---|---|
| Wilgotność i kontakt z cieczami (W) | Pomieszczenie suche, wilgotność poniżej 60%, brak kontaktu z wodą i chłodziwem | Okresowo podwyższona wilgotność (do 75%), możliwe skraplanie pary | Stała mgła chłodziw, sąsiedztwo instalacji wodnych, pomieszczenia mokre | Praca na zewnątrz w opadach, ryzyko zalania, błoto, woda stojąca |
| Pyły i zanieczyszczenia (P) | Czyste środowisko, znikome zapylenie | Pyły nieprzewodzące (drzewny, papierowy, kurz) przy sprawnej wentylacji | Umiarkowane pyły przewodzące (stal, żeliwo, grafit) albo aerozole olejowe | Intensywne zapylenie przewodzące, odpryski spawalnicze wnikające do obudów |
| Narażenie mechaniczne kabli i obudów (M) | Sprzęt stacjonarny lub na balanserze, kable w korytkach | Sporadyczne przemieszczanie, kable poza ciągami pieszymi, brak ostrych krawędzi | Przeciąganie po posadzce, kable krzyżujące ciągi, ostre krawędzie blach | Kable najeżdżane przez wózki, zgniatanie, ryzyko upadku sprzętu z wysokości powyżej 1 m |
| Intensywność pracy i rotacja (E) | Poniżej 2 godzin tygodniowo, jeden stały operator | Jedna zmiana, do 4 godzin dziennie, sprzęt przypisany do pracownika | Dwie zmiany, narzędzie współdzielone przez 2-3 operatorów | Trzy zmiany, 7 dni w tygodniu, rotacja wielu osób, pobieranie z puli ogólnej |
| Przestrzeń przewodząca (S) | Podłoże izolacyjne, odległość od uziemionych konstrukcji powyżej 2 m | Sucha posadzka betonowa, sporadyczny kontakt z uziemionymi konstrukcjami | Wilgotna posadzka, stały kontakt z uziemionymi rurociągami lub stołami metalowymi | Ograniczone przestrzenie przewodzące: zbiorniki, kotły, ciasne kanały, konstrukcje kratowe |
| Drgania i obciążenia termiczne (D) | Brak wibracji i udarów, temperatura 18-25 °C | Umiarkowane wibracje, brak przegrzewania obudowy silnika | Znaczne drgania ciągłe, temperatura otoczenia do 40 °C | Silne udary, wysokie nagrzewanie uzwojeń pod pełnym obciążeniem |
Dla konstrukcji w ograniczonych przestrzeniach przewodzących karta odsyła do normy PN-HD 60364-7-706, której wydanie zakład sprawdza w swoich egzemplarzach.
Matryca kategorii i zasada wyjątku priorytetowego
| Przedział punktowy | Kategoria użytkowania | Poziom ryzyka | Przykładowy okres między badaniami PAT |
|---|---|---|---|
| 6-9 punktów | Kategoria I (lekka, laboratoryjna) | Niskie | Co 24 miesiące |
| 10-14 punktów | Kategoria II (warsztatowa, pomocnicza) | Umiarkowane | Co 12 miesięcy |
| 15-19 punktów | Kategoria III (przemysłowa, produkcyjna) | Wysokie | Co 6 miesięcy |
| 20-24 punkty | Kategoria IV (ekstremalna, budowlana) | Bardzo wysokie | Co 1 do 3 miesięcy |
Zasada wyjątku priorytetowego. Jeśli wilgotność (W) albo przestrzeń przewodząca (S) mają 4 punkty, stanowisko należy do kategorii IV bezwzględnie, niezależnie od sumy. Zakład może dopisać własne wyjątki, na przykład dla stanowisk, na których intensywne zapylenie przewodzące (P = 4) wymaga skrócenia okresu mimo niskiej sumy.
Przykład: spawalnia, gniazdo G-04
| Czynnik | Stan faktyczny na stanowisku | Punkty |
|---|---|---|
| Wilgotność (W) | Hala sucha, brak chłodziwa, wilgotność 45-55% | 1 |
| Pyły (P) | Szlifowanie spoin, pył żelazny i spawalniczy | 4 |
| Narażenie mechaniczne (M) | Kable na posadzce, ostre krawędzie wyciętych arkuszy | 3 |
| Intensywność pracy (E) | Dwie zmiany, narzędzia używane przez czterech spawaczy | 3 |
| Przestrzeń (S) | Posadzka betonowa, uziemione metalowe stoły spawalnicze | 3 |
| Drgania i temperatura (D) | Szlifowanie tarczami 230 mm, wysokie drgania i nagrzewanie | 3 |
| Suma | 1 + 4 + 3 + 3 + 3 + 3 | 17 punktów: kategoria III, badanie PAT co 6 miesięcy |
Wyjątek nie zadziałał, bo wilgotność i przestrzeń przewodząca nie mają 4 punktów. Z karty wynika też, że intensywne zapylenie (P = 4) jest głównym zagrożeniem, więc obok okresu warto wprowadzić środki redukcji ryzyka.
Środki redukcji ryzyka na stanowisku
Karta kończy się listą działań technicznych i organizacyjnych, dobranych do wyniku oceny. Przykładowo dla spawalni:
- Wymiana przewodów zasilających z izolacją polwinitową (typ H05VV-F) na przewody w ciężkiej powłoce z gumy olejoodpornej (typ H07RN-F), odporne na przetarcia i gorące odpryski.
- Najazdowe mostki kablowe w miejscach, gdzie przewody przecinają trasy wózków paletowych.
- Wyłączniki różnicowoprądowe PRCD (prąd zadziałania do 30 mA) montowane bezpośrednio na przedłużaczach zasilających gniazdo.
- Obowiązek przedmuchiwania wnętrza silników suchym sprężonym powietrzem pod koniec zmiany, żeby usunąć pył żelazny z komory szczotek.
- Kontrola wzrokowa dławnicy i odgiętki kabla przez operatora przed każdym podłączeniem do sieci.
Wzór karty oceny ryzyka stanowiska
Wzór można skopiować do edytora tekstu i dostosować do procedury zakładu. Pola w nawiasach kwadratowych trzeba uzupełnić.
Pokaż wzór karty oceny ryzyka środowiskowego stanowiska do ustalenia częstotliwości badań PAT
Karta oceny ryzyka środowiskowego stanowiska pracy do ustalenia częstotliwości badań PAT
Numer karty: KOR-PAT / [ROK] / [NUMER]
Wydział lub oddział: [nazwa]
Obszar lub gniazdo robocze: [na przykład stanowisko prefabrykacji G-04]
Wykaz sprzętu elektrycznego przypisanego do gniazda: [na przykład szlifierki kątowe, wiertarki ze stopą magnetyczną, półautomaty spawalnicze, przedłużacze bębnowe]
Data oceny: [DD.MM.RRRR] r.
Planowany przegląd oceny: [DD.MM.RRRR] r. (nie rzadziej niż co 24 miesiące albo po istotnej zmianie procesu)
Zespół oceniający
- Specjalista ds. BHP: [imię i nazwisko]
- Osoba z uprawnieniami elektrycznymi (dozór): [imię i nazwisko]
- Mistrz wydziału lub kierownik obszaru: [imię i nazwisko]
Tabela oceny ryzyka stanowiska
| Lp. | Parametr | Stan faktyczny na stanowisku | Punkty (1-4) |
|---|---|---|---|
| 1 | Wilgotność i kontakt z cieczami (W) | [opis] | [punkty] |
| 2 | Pyły i zanieczyszczenia (P) | [opis] | [punkty] |
| 3 | Narażenie mechaniczne kabli i obudów (M) | [opis] | [punkty] |
| 4 | Intensywność pracy i rotacja (E) | [opis] | [punkty] |
| 5 | Przestrzeń przewodząca (S) | [opis] | [punkty] |
| 6 | Drgania i obciążenia termiczne (D) | [opis] | [punkty] |
| - | Suma (W + P + M + E + S + D) | Wynik dla gniazda | [suma] |
Wynik kwalifikacji
Łączna liczba punktów: [suma]
Zasada wyjątku (W = 4 albo S = 4): [zastosowana / niezastosowana]
Ustalona kategoria użytkowania: [I / II / III / IV]
Maksymalny okres między badaniami PAT: [co 24 / 12 / 6 miesięcy albo co 1-3 miesiące]
Oznaczenie okresu w dokumentacji zakładu: [na przykład PAT-6M]
Wymagania techniczne i środki redukcji ryzyka
- [środek 1, na przykład wymiana przewodów zasilających na typ w gumie olejoodpornej]
- [środek 2, na przykład mostki kablowe na trasach wózków]
- [środek 3, na przykład wyłączniki PRCD na przedłużaczach]
- [środek 4, na przykład przedmuchiwanie silników po zmianie]
- [środek 5, na przykład kontrola wzrokowa kabla przed podłączeniem]
Zatwierdzenie karty
Specjalista ds. BHP: .................................... (data i podpis)
Osoba z uprawnieniami elektrycznymi (dozór): .................................... (data i podpis)
Kierownik wydziału produkcyjnego: .................................... (data i podpis)
Wpis do programu narzędziowni
Zaktualizowano okres wymogu kontroli Badanie elektryczne dla typów i egzemplarzy elektronarzędzi przypisanych do wydziału w dniu [DD.MM.RRRR] r. Podpis narzędziownika: ....................................
Karta oceny w programie narzędziowni
- Okres z karty trafia do wymogu kontroli. Kierownik ustawia rodzaj Badanie elektryczne z okresem wynikającym z kategorii, oknem ostrzeżenia, tolerancją i blokadą wydania po terminie. Po zapisaniu wymogu program przelicza terminy egzemplarzy. Mechanizm opisuje artykuł o rejestrze przyrządów pomiarowych.
- Różne stanowiska tego samego typu. Wymóg można ustawić dla typu albo dla jednego egzemplarza, a wymóg egzemplarza zastępuje wymóg typu. Szlifierki z hali spawalni dostaną więc własny, krótszy okres niż szlifierki z narzędziowni.
- Karta jako plik. Kartę oceny można dołączyć jako plik do karty egzemplarza. Pliki dodaje kierownik, a usuwa administrator, co opisuje artykuł o paszporcie narzędzia.
- Terminy. Po zamknięciu badania nowy termin to data wykonania plus okres, a tablica Kontrole i terminy pokazuje narzędzia, którym termin się zbliża.
Czego program nie robi
- Nie punktuje stanowisk i nie przypisuje kategorii użytkowania: nie ma pól punktacji ani kategorii.
- Nie przypomina o ponownej ocenie karty co 24 miesiące ani po zmianie procesu. Termin przeglądu karty pilnuje zakład.
- Nie sprawdza środków redukcji ryzyka, takich jak PRCD, mostki kablowe czy przewody. To obowiązek zakładu.
- Nie wykonuje pomiarów PAT. Robi to uprawniony elektryk.
Co dalej
Ogólny dobór okresów i matrycę wydziałów opisuje artykuł o okresach badań PAT elektronarzędzi, a samo badanie i protokół - artykuł o elektronarzędziach w narzędziowni. Wycofywanie narzędzi po wyniku negatywnym opisuje artykuł o kwarantannie narzędzi. Całość obszaru opisuje strona o systemie dla narzędziowni.